Evolution Path

Will you walk

Ανισότητες και ανθρώπινη φύση

«Δεν τρέφω αυταπάτες για μια κοινωνία χωρίς ανισότητες. Κάτι τέτοιο είναι αντίθετο στην ανθρώπινη φύση και όσοι το επιχείρησαν καταστρατήγησαν τελικά την ίδια τη Δημοκρατία και τα ατομικά δικαιώματα. Όμως το μέρισμα ευημερίας πρέπει να μοιραστεί με όσο το δυνατόν πιο δίκαιο τρόπο. Γιατί για εμάς η αλληλεγγύη είναι η άλλη όψη της ελευθερίας. Δεν είναι μόνο θέμα ανθρωπιάς. Είναι η έμπρακτη αναγνώριση της κοινής μοίρας που δένει όλες τις Ελληνίδες και όλους τους Έλληνες».

 

Η δήλωση αυτή του προέδρου του κόμματος της ΝΔ στη ΔΕΘ προκάλεσε δημόσια αντιπαράθεση. Κατά τη γνώμη μου πρόκειται για μία από τις σπάνιες φορές που δήλωση πολιτικού περιέχει κάποιο ουσιαστικό στοιχείο προβληματισμού και άρα δίνει τη δυνατότητα στο ευρύ κοινό να σκεφτεί πέρα από τα τετριμμένα. Το ερέθισμα αυτό λοιπόν με ώθησε στις παρακάτω σκέψεις ως έλλογο ον και μέλος της κοινωνίας.

 

Θεωρητικά η δήλωση αυτή συνολικά έχει θετικό πρόσημο καθώς θίγει τις έννοιες της δικαιοσύνης, της ανθρωπιάς, της αλληλεγγύης. Φυσικά στο πλαίσιο του θεόρατου ρήγματος εμπιστοσύνης μεταξύ πολιτικών και κοινωνίας οι προσδοκίες είναι απειροελάχιστες ως προς την εφαρμογή της θέσης αυτής. Το παρελθόν και το ίδιο το παρόν δεν επιτρέπει ιδιαίτερες ελπίδες. Παρ’ όλ’ αυτά οι πρώτες δύο προτάσεις της δήλωσης περί ανισοτήτων και ανθρώπινης φύσης σίγουρα χρήζουν περαιτέρω σχολιασμού.

 

Κάτι τέτοιο είναι αντίθετο στην ανθρώπινη φύση με ποιά έννοια? Ότι ο άνθρωπος από την φύση του έχει την τάση να μην είναι ίσος με τους υπόλοιπους? Τι σημαίνει ίσος? Ίσος σημαίνει ίδιος? Σίγουρα όχι. Το ότι οι άνθρωποι δεν είναι ίδιοι και άρα κάποιοι έχουν περισσότερες δεξιότητες από άλλους, μέσω των οποίων ενίοτε (αλλά προφανώς όχι πάντα) ανελίσσονται περισσότερο και εκ των πραγμάτων απολαμβάνουν και περισσότερα, φαίνεται δεδομένο. Αν όμως στη φύση του ανθρώπου περιλαμβάνεται και η τάση της κυριαρχίας απέναντι στους συνανθρώπους του και η άσκηση εξουσίας είναι ένα θέμα. Αυτό δε σημαίνει ότι είναι και δίκαιο ή αποδεκτό. Αν υπάρχει λοιπόν αυτό, εκδηλώνεται με κάποιους τρόπους. Η ανθρώπινη κοινωνία μέσα στην εξέλιξη της έχει δημιουργήσει νόμους και θεσμούς. Δημιουργούν οι θεσμοί αυτοί και νόμοι ανισότητες? Ίσως επειδή έχουν φτιαχτεί από ανθρώπους, που η φύση τους τους επηρεάζει ή τους κινεί. Αν όμως συμβαίνει αυτό τότε κάποιοι από τους θεσμούς αυτούς προκαλούν ανισότητες, οι οποίες εξασφαλίζουν και τη διαιώνιση τους καθώς θα ευνοούν αυτούς που της δημιούργησαν και τους κοντινούς τους. Εντέλει η κατασκευή νόμων δεν είναι de novo φυσικό φαινόμενο.

 

Δημιουργείται εδώ κι ένα ερώτημα : ό,τι είναι στη φύση του ανθρώπου είναι μη αναστρέψιμο, δεν επιδέχεται αλλαγής? Γιατί ό,τι είναι φυσικό, δεν είναι και δίκαιο θα έλεγε κανείς. Δύσκολη η απάντηση σε λίγες γραμμές. Αν και επιφανειακά φαίνεται ότι τα ανθρώπινα ένστικτα παραμένουν τα ίδια, προκύπτει όμως και ότι η ανθρωπότητα έχει εξελιχτεί ανά τις χιλιετίες. Αν έχει εξελιχτεί, αυτό υποδηλώνει ότι ο άνθρωπος ως είδος διαθέτει μια εγγενή ικανότητα που δεν υπάρχει σε οποιοδήποτε άλλο έμβιο είδος, δηλαδή αυτό της αλλαγής. Άρα αυτό σημαίνει ότι θεωρητικά τουλάχιστον θα μπορούσε να έχει τη δυνατότητα, αν το εντόπιζε ως προτεραιότητα, να αλλάξει με σκοπό να εξαλείψει τις ανισότητες.

 

Επανερχόμαστε τώρα στο θέμα με το εξής υποθετικό ερώτημα. Δικαιούται να έχει το ίδιο δικαίωμα στην προστασία της υγείας του ένας φτωχός με έναν πλούσιο? Με την έννοια ότι ο πλούσιος μπορεί και πληρώνει ώστε να υπάρχουν δομές για την προστασία της υγείας, ενώ ο φτωχός δεν μπορεί να πληρώσει. Υπό αυτή την έννοια πολλοί άνθρωποι με οικονομική δυνατότητα νιώθουν αδικημένοι για την ύπαρξη κοινωνικών παροχών σε οικονομικά αδύνατους. Όμως η στήριξη της υγείας των ατόμων σε μια κοινωνία πρέπει να συνδέεται άμεσα με την οικονομική τους δυνατότητα? Αν ισχύει αυτό, μαθηματικά οδηγεί στην επιβίωση του ισχυρού και στην εξαφάνιση του αδύνατου. Κατ’ επέκταση και οι ισχυροί θα στραφούν κάποτε ο ένας εναντίον του άλλου. Θα πουν κάποιοι μα αυτό είναι νόμος της φύσης. Ναι αλλά όπως αναλύθηκε παραπάνω η επίγνωση της ανθρώπινης φύσης καθιστά το ανθρώπινο είδος το μόνο που δυνητικά μπορεί να υπερβεί κάποια αρνητικά στοιχεία της φύσης αυτής. Αντιθέτως κάποιοι το χρησιμοποιούν αυτό ως δικαιολογία για τη συνέχιση της διαιώνισης της δημιουργίας ανισοτήτων. Κλείνουν τα μάτια όμως στο ότι η στάση αυτή αποτελεί διαχρονική πηγή δυστυχίας για το ανθρώπινο είδος. Διότι πυροδοτεί τη σύγκρουση των ανθρώπων μεταξύ τους με επώδυνους καταστροφικούς τρόπους.

 

Προκύπτει λοιπόν ότι όταν μιλάμε για ισότητα ή ανισότητα δεν υπονοείται ότι  οι άνθρωποι πρέπει να είναι ίδιοι, αλλά να έχουν ίσα δικαιώματα σε κάποιες θεμελιώδεις κατακτήσεις της ανθρώπινης εξέλιξης. Τα πιο άμεσα παραδείγματα είναι η ελευθερία, η υγεία, η παιδεία, η ασφάλεια, η δικαιοσύνη, ο σεβασμός. Αυτό δεν υποδηλώνει ότι κάποιοι μέσω της ελευθερίας επιλογής τους δεν μπορεί να απωλέσουν την πρόσβαση σε κάποιο ή κάποια από αυτά. Αν τίθεται όμως το ερώτημα γιατί να έχουν ίσα δικαιώματα όλοι οι άνθρωποι παρά τη μη ομοιομορφία τους τους, καλό θα είναι να υποστηριχτεί και το γιατί. Ποιο μπορεί να είναι το κριτήριο? Είπαμε πριν για την οικονομική ισχύ. Η φυλετική ανωτερότητα μήπως? Η ανωτερότητα της καταγωγής μήπως? Η επιστήμη έχει καταρρίψει τέτοιου τύπου αυταπάτες. Οι αυταπάτες αυτές όμως έχουν στο παρελθόν προκαλέσει τεράστια δεινά στο ανθρώπινο είδος με τη μορφή πολέμων και διάφορων μορφών δυστυχίας και ακόμη συνεχίζουν. Ήταν πάντα κριτήριο η οικονομική ισχύ για την ύπαρξη δικαιωμάτων?

 

Καλλιεργείται η θεώρηση ότι όποιοι είναι φτωχοί, έχουν ευθύνη, φταίξιμο και άρα δικαίως δεν πρέπει να έχουν δικαιώματα. Ουσιαστικά εδώ θα πρέπει να τονιστεί η έννοια διαχρονικότητα και πώς επηρεάζει τα άτομα. Κάποιοι το ονομάζουν ταξικές διαφορές. Δηλαδή αυτοί που γεννιούνται φτωχοί, πεθαίνουν φτωχοί και αυτοί που γεννιούνται πλούσιοι, πεθαίνουν πλούσιοι (η έννοια πλούσιος χρησιμοποιείται με την ευρύτερη μετάφραση της οποιασδήποτε οικονομικής ευρωστίας). Προφανώς γνωρίζω ότι αυτό δεν είναι απόλυτος κανόνας. Υπάρχουν εξαιρέσεις φτωχών που πλούτισαν και πλουσίων που έχασαν την περιουσία τους. Αυτό όμως δε σημαίνει ότι όποιος δεν πλούτισε από φτωχός, δεν αξίζει, ή έχει ευθύνη γι’ αυτό και πρέπει να μην έχει δικαιώματα. Αν υποθετικά κάναμε κοινωνικό πείραμα να βάλουμε τέκνο φτωχών γονέων να μεγαλώσει σε πλούσια οικογένεια και το αντίθετο πώς θα ξεχωρίζαμε ποιος αξίζει τι? Εντέλει η φτώχεια δεν είναι γενετικό γνώρισμα. Ακόμη και να ήταν όμως, θα άξιζε ανισοτήτων? Με την ίδια λογική οι άρρωστοι άνθρωποι, σωματικά ή ψυχικά, ως «αδύναμοι» και μη ικανοί να ξεπεράσουν την αδυναμία τους, έχουν ευθύνη και θα έπρεπε να αφεθούν στην κακή μοίρα τους.

 

Φυσικά για να μην ξεχαστούμε εντός της προσπάθειας απόδειξης ότι δεν είμαστε ελέφαντες, θα πρέπει να αναλογιστούμε το εξής κλείνοντας αυτό το μικρό δοκίμιο. Αυτοί που βιώνουν τις ανισότητες, αυτοί που ξεκινούν από χαμηλότερη στάθμη, αυτοί που νοούνται ως «αδύναμοι», ίσως τελικά να είναι πιο δυνατοί από αυτούς που τους κρίνουν. Διότι ποιος είναι δυνατότερος? Αυτός που ζει κάθε μέρα προσπαθώντας να επιβιώσει σε δύσκολες συνθήκες ή αυτός που εκκινεί έχοντας δεδομένα και αυτονόητα τα θεμελιώδη της ζωής?

 

Evolution Path

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Το διαφορετικό και η αποδοχή

Στο πλαίσιο της κοινωνικοποίησης κάθε ανθρώπου θα μπορούσε να λεχθεί ότι υπάρχει μια εσωτερίκευση στην αντίληψη ότι το οτιδήποτε διαφορετικό είναι προβληματικό (ή δεν είναι καλό, είναι κακό). Το διαφορετικό είναι μη αποδεκτό και το προβληματικό είναι μη αποδεκτό. Έτσι δημιουργείται μια στάση μη αποδοχής και προς άλλους και προς τον εαυτό μας, όταν ερμηνεύεται το οτιδήποτε ως διαφορετικό. Η εσωτερίκευση αυτή μετατρέπεται σε  μηχανισμό καταπίεσης γιατί η θεώρηση του διαφορετικού δεν έχει να κάνει μόνο με το φύλο, το χρώμα, τη ράτσα, τη θρησκεία, τη σεξουαλική κατεύθυνση. Με πόσους μικρούς τρόπους μπορεί να διαφέρει κανείς από τους άλλους? Σχετίζεται και με κάθε σκέψη, άποψη, πεποίθηση, αντίληψη, συναίσθημα, συμπεριφορά, στοιχείο χαρακτήρα που δεν εντοπίζουμε ότι το έχουν οι γύρω μας. Κάθε τι non correct, που δε ταιριάζει με το υφιστάμενο status quo. Οι κανόνες καλής συμπεριφοράς (savoir vivre) διογκώνονται, διευρύνονται και μετατρέπονται σε ασφυκτικά δεσμά που εγκλωβίζουν. «Πρέπει να νιώθω έτσι?», «Τι θα πουν οι άλλοι?», «Μήπως είμαι προβληματικός?» είναι βασανιστικά ερωτήματα στον εσωτερικό διάλογο. Και ακολουθούν έντονα αισθήματα ντροπής και ενοχής και μια σύγκρουση, ένας εσωτερικός διχασμός μεταξύ του πρέπει και του είμαι.

Ο φόβος της απομόνωσης/μοναξιάς παραμονεύει πίσω από τη γνωστοποίηση της διαφορετικότητας. Εξίσου απειλητικός είναι και ο φόβος της αποτυχίας. Πρόκειται για ακόμη μια εσωτερικευμένη τάση στη σημερινή κοινωνία, η οπτική των πραγμάτων βάσει ενός φίλτρου προσωπικής επιτυχίας ή αποτυχίας, αφού το άτομο μέσα στην «παντοδυναμία» του μπορεί ή δεν μπορεί να ελέγχει τα πάντα. Το διαφορετικό λοιπόν δεν είναι εγγυημένο, προϋποθέτει ρίσκο και άρα ανασφάλεια. Ενώ το «ίδιο» είναι ασφαλές. Πόσοι από μας ανάμεσα σε δύο διπλανά εστιατόρια δε θα επιλέξουμε αυτό που έχει περισσότερο κόσμο («για να έχει πιο πολύ κόσμο, θα είναι καλύτερο»).

Κάποιοι δεν ξέρουν καν ότι βιώνουν αυτή τη σύγκρουση, δηλαδή μεταξύ σε αυτό που ο αληθινός εαυτός τους θα ήθελε να κάνει και μεταξύ αυτό που «πρέπει» να κάνουν. Άλλοι απωθούν και αμύνονται απέναντι στη δύσκολη αυτή κατάσταση ποικιλοτρόπως. Ο διχασμός μπορεί να δημιουργήσει δύο διαφορετικές εκφάνσεις του εαυτού, μία δημόσια και μία ιδιωτική. Η συντήρηση και των δύο είναι κοπιαστική, προκαλεί σύγχυση και συνεχή αρνητικά συναισθήματα που και αυτά χρειάζονται επιπλέον κόπο στη διαχείρισή τους.

Η εντύπωση ότι ο πραγματικός μας εαυτός δεν είναι αρκετά καλός ώστε να είναι αποδεκτός και ελεύθερος να εκφράζεται είναι μια διαρκής ανοιχτή πληγή.

Πηγή

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ

Θυμός
Read more.
Τι θα πιστέψεις
Read more.
Δεν απέτυχα
Read more.
Αλλαγή…είπαν
Είπαν για την αλλαγη : “No matter who you are, no matter what you did, no matter where you’ve come
Read more.
Υπομονή & Χρόνος
Read more.
Πραγματική Αξία
Read more.
Κατανόηση vs Φόβος
Read more.
Αγάπη…είπαν
“Gravitation is not responsible for people falling in love.” — Albert Einstein “There is always some madness in love. But
Read more.
Η ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ ΕΓΩ
  Εδώ και μερικές δεκαετίες τα παιδιά του δυτικού κόσμου μεγαλώνουν με κανακέματα και επαίνους και διαρκείς τονωτικές ενέσεις του
Read more.
Διαβάζοντας ένα βιβλίο
“When you read a great book, you don’t escape from life, you plunge deeper into it. There may be a
Read more.